Streszczenie AI
Polska zrealizowała ustawę o systemach sztucznej inteligencji w 2026 roku, dzięki której ukierunkowaliśmy bezpośrednie narzędzia regulacyjne AI Act – „KRiBSI” złożona z istniejących agencji (UOKiK, KNF, KRRiT, UKE), który będzie egzekwować przepisy od 28 października 2026 r. Ustawa ustanawia także „piaskownicę” testową, mechanizmy skarg i indywidualne opinie, a choć opracowanie regulatora się opóźniło, Polska osiągnęła pełny nadzór przed uniwersalnym terminem 2 sierpnia 2026, co pozwala firmom działać zgodnie z unijnymi standardami jeszcze przed pełnym wejściem AI Act na rynek.
Spis treści:
Unijny Akt o Sztucznej Inteligencji (AI Act, Rozporządzenie UE 2024/1689) wchodzi w życie etapami – pierwsze zakazy obowiązują od 2 lutego 2025 roku, a pełny zakres przepisów dotyczących systemów wysokiego ryzyka ma być stosowany od 2 sierpnia 2026 roku. Jako rozporządzenie, AI Act działa w Polsce bezpośrednio i nie wymaga transpozycji w klasycznym sensie. Mimo to państwa członkowskie muszą dostosować krajowe struktury administracyjne i przepisy proceduralne, aby zapewnić skuteczne stosowanie nowych regulacji – stąd konieczność uchwalenia odrębnej ustawy krajowej.
Harmonogram prac legislacyjnych – stan na sierpień 2026
Prace nad polską ustawą o systemach sztucznej inteligencji rozpoczęło Ministerstwo Cyfryzacji już na początku 2024 roku, kiedy Parlament Europejski zatwierdził projekt AI Act. Pierwsze publiczne konsultacje ogłoszono 2 kwietnia 2024 roku, a projekt ustawy opublikowano 16 października 2024 roku. Przez kolejne miesiące dokument przechodził przez kolejne szczeble rządowego procesu legislacyjnego – w tym przez Komitet do Spraw Europejskich – zanim trafił pod głosowanie całego rządu.
Przełomowy moment nastąpił 31 marca 2026 roku: Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy opracowany przez Ministerstwo Cyfryzacji. Po przyjęciu przez rząd projekt skierowano do prac w Sejmie, gdzie w czerwcu 2026 roku odbyły się kolejne czytania. Sejm uchwalił ustawę 3 lipca 2026 roku, przyjmując 24 z 25 poprawek Senatu. Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę 24 lipca 2026 roku, a akt został opublikowany w Dzienniku Ustaw 27 lipca 2026 roku (poz. 1003) jako „Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji”.
Ustawa weszła w życie 11 sierpnia 2026 roku (po 14-dniowym vacatio legis), z wyłączeniem niektórych przepisów, które wejdą w życie później: art. 125 ust. 4 obowiązuje od 28 lipca 2026 r., natomiast kluczowe przepisy dotyczące inspekcji, postępowań egzekucyjnych, mechanizmu skarg, kar i nowelizacji 10 ustaw obowiązują od 28 października 2026 r. Tym samym Polska formalnie powołała krajowy organ nadzoru (KRiBSI) z opóźnieniem względem unijnego terminu 2 sierpnia 2025 r., ale przed pełnym wejściem w życie przepisów AI Act dotyczących systemów wysokiego ryzyka (2 sierpnia 2026 r.).
Co zawiera ustawa?
Ustawa o systemach sztucznej inteligencji ma charakter przede wszystkim ustrojowy i proceduralny – precyzuje, kto i w jaki sposób będzie nadzorował stosowanie AI Act w Polsce, jak będą przebiegać postępowania administracyjne i jakie sankcje grożą za naruszenia przepisów. Ustawa wprowadza też mechanizm składania i rozpatrywania skarg przez osoby, których prawa mogą być naruszane przez systemy AI, z możliwością uzyskania indywidualnej opinii KRiBSI w trybie milczącej zgody.
Ustawa przewiduje ponadto stworzenie tzw. piaskownicy regulacyjnej – kontrolowanego środowiska testowego, w którym przedsiębiorcy będą mogli sprawdzać zgodność swoich rozwiązań AI z przepisami przed ich wprowadzeniem na rynek. Jest to rozwiązanie analogiczne do już funkcjonujących piaskownic w Hiszpanii czy Finlandii.
Kto będzie nadzorcą AI w Polsce? KRiBSI
Kluczową instytucją przewidzianą w ustawie jest Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, w skrócie KRiBSI. Komisja pełni rolę krajowego organu nadzoru rynku AI w rozumieniu AI Act – będzie prowadziła postępowania administracyjne, wydawała decyzje, nakładała sankcje za nieprzestrzeganie przepisów i koordynowała nadzór nad systemami sztucznej inteligencji w Polsce.
KRiBSI jest organem kolegialnym. W jej kierownictwie zasiądą przedstawiciele czterech istniejących już instytucji: Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK), Komisji Nadzoru Finansowego (KNF), Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT) oraz Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE). Takie podejście ma z jednej strony zapewnić wielosektorową perspektywę regulacyjną, z drugiej – ograniczyć koszty tworzenia zupełnie nowej instytucji. Komisja działa jako niezależny organ nadzoru i kontaktuje się bezpośrednio z unijnym Urzędem ds. AI (EU AI Office) powołanym przy Komisji Europejskiej.
Przewodniczący KRiBSI jest powoływany przez Sejm za zgodą Senatu na 5-letnią kadencję. Zgodnie z ustawą, Sejm ma dwa miesiące od wejścia w życie ustawy na powołanie przewodniczącego (czyli do października 2026 r.), a pierwsze posiedzenie KRiBSI ma zostać zwołane w ciągu trzech miesięcy od wejścia w życie ustawy – najpóźniej w listopadzie 2026 r. Do tego czasu Komisja nie jest jeszcze w pełni obsadzona i nie prowadzi pełnych postępowań egzekucyjnych, które ruszą 28 października 2026 r.
Porównanie z podejściem innych krajów UE
Kraje UE przyjęły wyraźnie zróżnicowane modele instytucjonalne. Poniższa tabela ilustruje główne różnice (stan na sierpień 2026 r.):
Kraj | Krajowa ustawa o AI | Organ nadzoru rynku (MSA) | Model organizacyjny |
|---|---|---|---|
| Polska | Ustawa z 3 lipca 2026 r., Dz.U. poz. 1003; weszła w życie 11.08.2026, pełne przepisy egzekucyjne od 28.10.2026 | KRiBSI (powołana ustawą, pierwsze posiedzenie do listopada 2026) | Nowy organ kolegialny, z udziałem UOKiK, KNF, KRRiT, UKE |
| Hiszpania | Brak (AESIA powołana dekretem królewskim już w 2023 r.) | AESIA (Agencia Española de Supervisión de IA) | Wyspecjalizowana agencja, piaskownica regulacyjna czynna od 2024 r. |
| Finlandia | Ustawa uchwalona (projekt w parlamencie od 2024 r.) | Kilka istniejących organów sektorowych (Traficom jako punkt kontaktowy) | Model rozproszony, organ ds. ochrony danych pełni kluczową rolę |
| Austria | Brak odrębnej ustawy; nadzór przez RTR i inne organy | Wiele organów sektorowych, koordynacja przez Federalny Urząd Kanclerski | Biuro Obsługi AI przy RTR jako centrum informacyjne |
| Niemcy | Projekt w opracowaniu (spodziewany akt implementacyjny) | Bundesnetzagentur (BNetzA) jako główny MSA | Istniejący regulator rynku + organy sektorowe |
| Francja | Brak (nie planuje odrębnej ustawy) | Nie wyznaczono (ponad 5 miesięcy po terminie) | Model zdecentralizowany, CNIL i ANSM wśród planowanych MSA |
Widoczna jest wyraźna różnica między krajami, które zdecydowały się na powołanie nowej, wyspecjalizowanej agencji (jak Hiszpania z AESIA), a tymi, które – jak Polska, Finlandia czy Niemcy – preferują model oparty na istniejących instytucjach regulacyjnych. Podejście z nowym, wyspecjalizowanym organem daje potencjalnie większą spójność nadzoru, jednak wymaga czasu i zasobów na zbudowanie od zera aparatu eksperckiego.
Terminowe wyzwania i ryzyka
Polska nie jest wyjątkiem w kontekście opóźnień – co najmniej 12 państw członkowskich nie wyznaczyło organów nadzoru do unijnego terminu 2 sierpnia 2025 r., a 19 państw nie miało wyznaczonego punktu kontaktowego jeszcze w listopadzie 2025 r. Niemniej AI Act jako rozporządzenie obowiązuje bezpośrednio i podmioty stosujące systemy AI są już teraz prawnie związane zakazami z art. 5 (np. dotyczącymi systemów oceny społecznej czy manipulacji podprogowej), niezależnie od postępu prac nad ustawami krajowymi.
W Polsce formalne powołanie KRiBSI nastąpiło z opóźnieniem, ale ustawa weszła w życie przed kluczowym terminem 2 sierpnia 2026 r. Oznacza to, że od 28 października 2026 r. przepisy egzekucyjne (inspekcje, postępowania, kary, mechanizm skarg) będą w pełni stosowane, a KRiBSI będzie mogła prowadzić pełny nadzór nad systemami AI wysokiego ryzyka.
Praktyczne znaczenie dla firm i instytucji
Dla przedsiębiorców rozwijających lub wdrażających systemy AI w Polsce najważniejsze są trzy kwestie wynikające z obowiązującej ustawy:
- Obowiązki dostawców i podmiotów stosujących systemy AI wysokiego ryzyka będą aktywnie egzekwowane od 28 października 2026 r., kiedy KRiBSI uzyska pełne kompetencje sankcyjne i rozpocznie inspekcje.
- Piaskownica regulacyjna umożliwi testowanie nowych produktów AI w kontrolowanych warunkach przed ich rynkowym debiutem – co może być szczególnie istotne dla startupów i MŚP.
- Mechanizm skarg umożliwi osobom fizycznym dochodzenie swoich praw w postępowaniu administracyjnym, jeśli uznają, że decyzja podjęta z pomocą systemu AI narusza ich interesy – od 28 października 2026 r. będzie można składać skargi do KRiBSI, a od 28 lipca 2026 r. działa już tryb indywidualnych opinii.
Warto śledzić postępy prac organizacyjnych KRiBSI – ustawa obowiązuje, ale pełne funkcjonowanie organu nastąpi w listopadzie 2026 r. Ministerstwo Cyfryzacji publikuje aktualizacje na stronie gov.pl/web/cyfryzacja/wdrozenie-aktu-o-ai.
